Peygamber ﷺ'in ashabı: 50 sahâbînin biyografisi

Allah hepsinden razı olsun — 50 eksiksiz biyografi
Ebu Bekir es-Sıddık
Ebû Bekir b. Ebî Kuhâfe, İslam'ı kabul eden ilk yetişkin erkek, Peygamber ﷺ'in ilk arkadaşı ve en yakın dostuydu.
Peygamber ﷺ vahiy aldığında ve bunu Ebû Bekir'e anlattığında, bir an bile tereddüt etmedi. Dedi ki: "Senin Allah'ın elçisi olduğuna şahitlik ederim." Peygamber ﷺ sonradan şöyle buyurdu: "İslam'a davet ettiğim hiç kimse yoktur ki tereddüt etmesin, Ebû Bekir hariç."
Medine'ye hicret sırasında Ebû Bekir Peygamber ﷺ'e yalnız başına eşlik etti ve üç gün Sevr Mağarası'nda saklandılar. Silahlı Mekkeliler Peygamber ﷺ'i arıyor ve mağaranın ağzına kadar yaklaşıyorlardı. Ebû Bekir titreyerek şöyle dedi: "Biri ayaklarının altına baksa bizi görür." Peygamber ﷺ sakin bir şekilde cevap verdi: "Üçüncüleri Allah olan iki kişi hakkında ne düşünüyorsun?"
Bütün servetini İslam için verdi. Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Can ve malıyla bana Ebû Bekir'den daha cömert davranan kimse olmadı."
Peygamber ﷺ vefat ettiğinde, herkes kederden donup kalmışken, Ebû Bekir tarihin akışını değiştiren sözleri insanlara söyledi: "Sizden kim Muhammed'e tapıyorduysa — Muhammed ölmüştür. Sizden kim Allah'a tapıyorduysa — Allah diridir, asla ölmez."
İlk halife oldu ve Peygamber ﷺ'den iki yıl sonra vefat etti; ölüm günü üzerinde bulunan giysilerle, yenileri olmaksızın, defnedilmesini istedi.
Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "İnsanlardan bir yakın dost edinecek olsaydım, bu Ebû Bekir olurdu."
📚 Buhârî • Müslim • İbn Hişâm Siyeri
Ömer bin Hattab
Ömer b. Hattâb, İslam'dan önce Mekke'nin en çok korkulan adamlarından biriydi. Uzun boylu, güçlü, sert mizaçlı, ilk Müslümanların en azılı düşmanlarından biriydi.
Bir gün Peygamber ﷺ'i öldürmek niyetiyle kılıcını aldı. Yolda kız kardeşi Fâtıma bint Hattâb ile eniştesinin Müslüman olduğunu öğrendi. Öfkeyle evlerine gitti, eniştesine vurdu, sonra kız kardeşine vurdu; kız kardeşi kanadı.
Acıya rağmen ona şöyle dedi: "İstediğini yap. İslam'dan ayrılmayacağız." Ömer, onun cesaretine şaşırarak okudukları şeyi görmek istedi. Kız kardeşi ona Tâhâ suresinin ilk âyetlerini uzattı.
Onları okudu. Hissettiği titreme artık öfke değildi.
Doğruca Peygamber ﷺ'in yanına gitti ve şehadet getirdi. Peygamber ﷺ sevinçten "Allahu ekber!" diye haykırdı ve bütün ashap ona uydu.
Ömer'e Peygamber ﷺ tarafından "el-Fârûk" — doğruyu yanlıştan ayıran — adı verildi. Müslümanların Mekke'de açıkça namaz kılmasını ilk öneren oydu; o güne kadar bu imkânsızdı.
Halife olunca geceleri Medine'de dolaşır, kimsenin muhtaç olmadığından emin olurdu. Çocukları açlıktan ağlayan bir kadın için sırtında bir çuval un taşıdı.
644'te sabah namazını kıldırırken suikasta uğradı. Ölmeden önce şöyle dedi: "Bu dünyadan hiçbir şeye hayıflanmıyorum, yalnız Peygamber ﷺ'e sormak istediğim üç şey dışında."
Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Benden sonra bir peygamber gelecek olsaydı, o Ömer olurdu."
📚 Buhârî • Müslim • İbn Hişâm Siyeri
Osman bin Affan
Osman b. Affân, Mekke'nin en zengin adamlarından biri ve zamanının Araplarının en yakışıklısıydı. İslam'ı Ebû Bekir vesilesiyle kabul etti ve ilk Müslümanlar arasında yer aldı.
"Zinnûreyn" — iki nur sahibi — diye anıldı, çünkü Peygamber ﷺ'in iki kızıyla sırayla evlendi: Rukıyye, onun vefatından sonra da Ümmü Gülsüm.
Cömertliği efsaneydi. Medine'deki büyük kıtlık sırasında Gıfâr kabilesinden bir adamın kuyusunu büyük bir servete satın aldı ve bütün Müslümanlara karşılıksız bağışladı. Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Osman bu davranışı sayesinde cennettedir."
Peygamber ﷺ Tebük ordusunun techiz edilmesini istediğinde, Osman tek başına üç yüz techizatlı deve, bin dinar ve elli at verdi. Peygamber ﷺ dinarları ellerine aldı, evirip çevirdi ve şöyle buyurdu: "Osman bugünden sonra ne yaparsa yapsın ona zarar vermez."
En büyük mirası, Kur'an'ın nihai biçimiyle derlenmesidir — Mushaf; onu birkaç nüsha olarak çoğalttırıp okuyuşun birliğini korumak için İslam coğrafyasının her yerine dağıttırdı.
656'da evinde Kur'an okurken öldürülerek şehit düştü. Kanı mukaddes kitabın üzerine aktı.
Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Osman'ın hayâsı öyledir ki melekler bile ondan utanır."
📚 Buhârî • Müslim • İbn Kesîr Tefsiri
Ali bin Ebi Talib
Ali b. Ebî Tâlib, Peygamber ﷺ'in kendi evinde büyüdü; çocukluğundan itibaren onun himayesine alınmıştı. İslam'ı kabul eden ilk çocuktu, yaklaşık on yaşındaydı.
Medine'ye hicret gecesi Peygamber ﷺ, Ali'den yatağında yatmasını ve yeşil hırkasına bürünmesini istedi; böylece Mekkeli casuslar onun hâlâ orada olduğunu düşünsün. Ali, evi çevreleyen silahlı adamların Peygamber ﷺ yerine kendisini öldürebileceğini bilerek tereddüt etmeden kabul etti.
Peygamber ﷺ'in kızı Fâtıma ile evlendi ve onunla Hasan ve Hüseyin'i oldu. Evleri aşırı yoksuldu ama manevi bakımdan çok zengindi.
Ali her şeyden önce iki şeyle tanınırdı: ilmi ve cesareti. Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "Ben ilmin şehriyim, Ali de onun kapısıdır."
Hayber savaşında Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Yarın sancağı, Allah'ın ve Resulü'nün sevdiği ve onları seven bir adama vereceğim." Ertesi gün onu Ali'ye verdi. Ali Hayber'i tek bir çarpışmada aldı.
Teke tek çarpışmada rakibini yere serdi ve kılıcını kaldırdı. Adam yüzüne tükürdü. Ali kalktı ve kılıcını kınına soktu. Nedeni sorulunca şöyle dedi: "Kişisel bir öfkeyle öldürmek istemedim."
661'de sabah namazı sırasında suikasta uğradı. Son sözleri şunlardı: "Kâbe'nin Rabbine yemin olsun, kurtuldum."
Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Ali'yi sevmek imandır. Ona buğzetmek nifaktır."
📚 Buhârî • Müslim • İbn Hişâm Siyeri
Bilal bin Rabah
Bilâl b. Rebâh, genç dinin en azılı düşmanlarından Ümeyye b. Halef'e ait Habeşistanlı bir köleydi.
Efendisi Müslüman olduğunu öğrendiğinde, onu her gün öğle güneşinde Mekke çölüne sürükledi. Soyup yakıcı kuma yatırdı, onu yavaşça boğmak için göğsüne kocaman bir taş koydu ve ona şöyle dedi: "Muhammed'i inkâr et, özgür kalırsın."
Ağırlıktan ve sıcaktan nefesi kesilen Bilal tek bir kelimeyi tekrarlıyordu: "Ehad... Ehad..." — Bir... Bir...
Ebû Bekir bir gün oradan geçti ve çok sarsıldı. Ümeyye'ye gitti ve Bilâl'i güçlü bir köle ve hatırı sayılır bir miktar para karşılığında satın aldı. Dönüş yolunda onu hemen azat etti.
Bilâl İslam'ın ilk müezzini oldu. Diğer seslerin arasında kolayca tanınan sesi, Medine'nin ilk yıllarından itibaren Müslümanları namaza çağırdı.
Mekke'nin fethi günü Peygamber ﷺ, Bilâl'den Kâbe'nin damına çıkıp ezan okumasını istedi — İslam'ın en mukaddes yapısı, onu öldürmeye çalışmış şehirde.
Sesi dünyanın çatısından yükseldi. Mekke'nin eski ileri gelenleri, kimi küçümseyerek kimi gözyaşlarıyla izledi.
Peygamber ﷺ bir gün rüyada Bilâl'in ayak seslerini cennette önünde duydu ve ona şöyle dedi: "Ey Bilâl, cennete beni hangi amelinle geçtin? Girdiğim hiçbir yerde ayak seslerini önümde duymuyorum." Bilâl cevap verdi: "Ben ezan okuduktan sonra mutlaka iki rekât namaz kılarım."
📚 Buhari • İbn Hişam Siyeri
Abdullah b. Mes'ûd
Abdullah b. Mes'ûd, Peygamber ﷺ ile ilk kez karşılaştığında yoksul bir çoban gençti. İlk Müslümanlardan ve Peygamber'in ﷺ en yakın arkadaşlarından biri oldu.
Peygamber ﷺ'e o kadar yakındı ki, izin istemeden evine girer, sandaletlerini taşır ve yolculuklarında ona eşlik ederdi. Ashap onun ailesinden biri olduğunu sandıklarını söylerdi.
En büyük övünç kaynağı Kur'an okuyuşuydu. Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Kur'an'ı dört kişiden öğrenin: önce Abdullah b. Mes'ûd'dan..."
Bir gün Peygamber ﷺ ona şöyle dedi: "Bana Kur'an oku." İbn Mes'ûd: "Sana vahyedilmişken ben mi okuyayım?" dedi. Peygamber ﷺ: "Başkalarının ağzından dinlemeyi severim" buyurdu.
İbn Mes'ûd Nisâ suresini okumaya başladı. Peygamber ﷺ'in kıyamet günü şahitliğine dair âyete geldiğinde Peygamber ﷺ: "Dur" dedi. İbn Mes'ûd başını kaldırdı: Peygamber ﷺ'in yüzünden sessizce gözyaşları akıyordu.
Aynı zamanda Mekke'de Kur'an'ı açıkça okuyan ilk kişilerden biriydi; Kureyşliler ona meydan okuduğu için onu kanayana kadar dövdü. Ertesi gün geri geldi ve yine yaptı.
Peygamber ﷺ'den 800'den fazla hadis rivayet etti ve Irak'taki Kûfe'de bütün âlim nesilleri yetiştirdi.
📚 Buhari no. 4582 • Müslim no. 800
Abdullah b. Abbâs
Abdullah b. Abbâs, Peygamber ﷺ'in amcasının oğlu, Abbâs b. Abdülmuttalib'in oğluydu. Peygamber ﷺ vefat ettiğinde henüz çocuktu, ama ilim aşkı onu efsaneleştirdi.
Hadis öğrenmek için ashabın yanına giderdi. Bazen kapılarında sabahtan beri bekler, kapıyı çalmaya cesaret edemez, kendiliklerinden çıkana kadar beklerdi. Nedeni sorulunca şöyle derdi: "İlim, kendisine gidilmeyi hak eder."
Peygamber ﷺ onun için dua etti: "Allah'ım, ona hikmeti ve Kur'an'ın tefsirini öğret." Bu dua beklentilerin çok ötesinde kabul gördü.
İbn Abbâs "Tercümânü'l-Kur'ân" — Kur'an'ın büyük yorumcusu — oldu. Ömer b. Hattâb, bütün sertliğine rağmen, daha ergenlik çağındayken onu büyük ashapla birlikte meclislerine davet ederdi. Bazıları buna şaştığında Ömer onlara Nasr suresini okudu ve anlamını sordu. Hiçbiri tam cevabı veremedi. İbn Abbâs bunun Peygamber ﷺ'in yaklaşan vefatını bildirdiğini açıkladı. Ömer: "Ben de ondan tam olarak bunu anlıyorum" dedi.
İbn Abbâs yüzlerce âlim yetiştirdi ve çok sayıda hadis ve Kur'an açıklamasını aktardı.
Ömrünün sonunda gözlerini kaybedince şöyle dedi: "Allah gözümün nurunu aldı. Ama kalbimin nurunu bıraktı."
📚 Buhârî • Müslim • Tirmizî
Abdurrahman b. Avf
Abdurrahman b. Avf, cennetle müjdelenen on sahâbîden biri ve Medine'nin en zenginlerindendi.
Medine'ye hicret ettiğinde Ensâr, karşılıklı yardımlaşma geleneği gereği ona mallarının yarısını ve hatta kadınlarından birini evlilik için önerdi. Abdurrahman minnetle şöyle dedi: "Yalnız bana çarşının nerede olduğunu gösterin."
Sıfırdan yeniden başladı. Birkaç yıl içinde ticaret dehası sayesinde yeniden zengin oldu.
Cömertliği olağanüstüydü. Yüzlerce köleyi azat etti. Bütün orduları kendi kesesinden techiz etti. Bir gün yedi yüz deveden oluşan, mal yüklü bir kervan gök gürültüsü gibi bir sesle Medine'ye girdi. Âişe bunun ne olduğunu sordu. Ona Abdurrahman b. Avf'ın kervanı olduğu söylendi. Şöyle dedi: "Peygamber ﷺ'in Abdurrahman'ın cennete emekleyerek gireceğini söylediğini işittim." Bunu duyunca Abdurrahman şöyle dedi: "Ben cennete ayakta girmek istiyorum. Allah şahidimdir, bu kervanı bütün yükleriyle Allah yolunda veriyorum."
Peygamber ﷺ bir gün şöyle buyurdu: "Abdurrahman b. Avf cennete emekleyerek girer" — yani serveti hakkında uzun uzun sorguya çekilecek, ama sonunda mutlaka girecek demektir.
İleri yaşta, büyük bir kısmını hayatında zaten İslam için vermiş olduğu muazzam bir servet bırakarak vefat etti.
📚 Buhârî • Müslim • Tirmizî
Selman-ı Fârisî
Selmân-ı Fârisî, zengin ve saygın bir Zerdüşt rahibinin oğlu olan bir Farstı. Çocukluğundan beri babasının dininin hakikat olmadığını hissediyordu.
Bir gün bir Hristiyan kilisesinin önünden geçerken dualar onu etkiledi. Her şeyi bırakmaya karar verdi. Babası çaresizlik içinde onu zincire vurdu. Selmân kaçtı ve Suriye'de bir Hristiyan piskoposa katıldı.
Birbiri ardına birkaç manevi üstada hizmet etti; her biri ölürken onu bir sonrakine yönlendirdi. Sonuncusu ölmeden önce şöyle dedi: "Bu yeryüzünde artık hak yolda kimseyi tanımıyorum. Ama Arabistan'da bir peygamberin zamanı geldi. Hediyeyi kabul eder ama sadakayı yemez. Omuzları arasında peygamberlik mührü vardır."
Selmân bir kervanla Arabistan'a götürülmesini sağladı. Adamlar ona ihanet edip onu köle olarak sattı. Tam Peygamber ﷺ'in oraya vardığı sırada Medine'ye düştü.
Üç sınama yaptı: sadaka olarak hurma — Peygamber ﷺ onu hiç yemeden dağıttı. Hediye olarak hurma — Peygamber ondan yedi. Omuzları arasındaki mühür — onu gördü ve ağlamaya başladı.
Kırk yıllık arayış. Tek bir an. Hakikat.
Daha yıllarca köle kaldı. Ashap para toplayıp özgürlüğünü satın aldı. Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "Selmân bizdendir, Ehl-i Beyt'tendir."
Medine çevresine savunma hendeği kazma fikri, Fars askerî stratejisinden alınmıştı ve Hendek savaşında Müslüman topluluğu kurtardı.
📚 Ahmed • İbn Hişam Siyeri
Ebû Zer el-Gıfârî
Ebû Zer el-Gıfârî, haydutlukları ve hırsızlıklarıyla tanınan Gıfâr kabilesindendi. Mekke'de bir peygamber olduğunu duyar duymaz kardeşini araştırmaya gönderdi. Bilgi belirsizdi. Kendisi gitmeye karar verdi.
Kimseyi tanımadan Mekke'ye vardı; gündüzleri saklanıyor, geceleri arıyordu. Birkaç gün boyunca açlıktan ve susuzluktan hâlden düştü.
Ali b. Ebî Tâlib onu fark etti, soru sormadan evine aldı ve üç gün boyunca doyurdu.
Ebû Zer Peygamber ﷺ ile karşılaştı ve hemen İslam'ı kabul etti.
Peygamber ﷺ ona şimdilik bunu gizli tutmasını söyledi, çünkü Mekke'de tehlikedeydi.
Ebû Zer doğruca Kâbe'ye gitti ve herkesin önünde haykırdı: "Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in O'nun elçisi olduğuna şahitlik ederim!"
Mekkeliler üzerine atılıp onu kanayana kadar dövdüler. Abbâs b. Abdülmuttalib kendi bedeniyle onu örttü ve onun Gıfâr'dan biri olduğunu, kervanlarının onların topraklarından geçtiğini haykırdı.
Ertesi gün Ebu Zer aynısını yaptı. Yine dövüldü.
Eskort ve koruma olmaksızın yalnız başına çölüne döndü ve kabilesinde İslam'ı anlatmaya devam etti. Büyük hicretler gerçekleşmeden bile kabilesinin yarısı Müslüman oldu.
Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "Gök Ebû Zer'den daha doğru sözlüsüne gölge etmedi, yer de ondan daha doğru sözlüsünü taşımadı."
📚 Buhari no. 3861 • Müslim no. 2473
Halid bin Velid
Hâlid b. Velîd, zamanının en parlak askerî komutanıydı. Müslüman olmadan önce Uhud savaşında süvarisini yan taraftan dolaştırarak Müslümanlara tek askerî yenilgiyi yaşatan oydu.
Yıllar sonra Halid gece yalnız başına, uyuyamaz hâlde buldu kendini. Bir düşünce hep geri geliyordu: "Muhammed ﷺ samimi. Ben ise yıllardır ona karşı savaşıyorum."
Medine'ye gitti. Peygamber ﷺ onu uzaktan gelirken gördü ve ashaba şöyle dedi: "Mekke size evlatlarının en iyisini gönderiyor."
Hâlid şehadet getirdiğinde Peygamber ﷺ ona şöyle dedi: "Sende yalnızca hayra götürebilecek bir zekâ olduğunu biliyordum."
Peygamber ﷺ ona "Seyfullah" — Allah'ın Kılıcı — adını verdi.
Müslüman olduktan sonra Hâlid tek bir savaş kaybetmedi. Yüzden fazla cephede savaştı. Son anlarında, sıradan bir hastalıkla ölürken yatağında ağladı ve şöyle dedi: "Ben o kadar çok savaşta savaştım. Vücudumda yarası olmayan bir karış yer yok. Ve ihtiyar bir deve gibi yatağımda ölüyorum. Korkakların gözlerine uyku girmesin."
Ömer b. Hattâb onun ölümüne ağladı ve şöyle dedi: "Kadınlar kısır kaldı — artık Hâlid gibi bir adam doğuramazlar."
📚 Buhari • İbn Hişam Siyeri
Sa'd bin Ebi Vakkas
Sa'd b. Ebî Vakkâs, yaklaşık on yedi yaşında İslam'ı kabul eden ilklerdendi. İslam için kan döken ilk Müslümandı — ilk müminlere eziyet eden bir Mekkeliyi yaralayarak.
Annesi, Müslüman olduğunu öğrenince onu dinden döndürmek için yemeyi ve içmeyi reddetti. Şöyle dedi: "Bu dinden dönmezsen açlıktan öleceğim ve insanlar annesini öldürdün diyecek." Sa'd ona yumuşak ama kararlı bir şekilde şöyle dedi: "Allah'a yemin olsun, bin canın olsaydı ve birbiri ardına çıksaydı, bu dinden dönmezdim."
Annesi sonunda yemek yedi. Allah bu konuda anne babaya itaat ve sınırları hakkında bir âyet indirdi.
Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "Bu benim dayımdır. Herkes bana dayısını göstersin." Sa'd ile övünüyordu.
Sa'd aynı zamanda dualarının hep kabul edilmesiyle bilinirdi. Peygamber ﷺ onun için dua etti: "Allah'ım, Sa'd sana dua ettiğinde ona icabet et." İnsanlar kendileri için dua etmesini yalvararak isterdi.
İran'ı İslam'a açan Kâdisiye savaşında komutandı; İslam tarihinin en büyük askerî zaferlerinden biri.
674'te, cennetle müjdelenen on sahâbîden vefat eden sonuncusu olarak öldü ve ölmeden önce şöyle dedi: "Beni Bedir'de savaştığım gömlekle gömün."
📚 Buhârî • Müslim • Tirmizî
Muâz b. Cebel
Muâz b. Cebel, Peygamber ﷺ'in hicretinden önce İslam'ı kabul eden Medineli bir gençti. Dikkat çekecek kadar yakışıklı ve olağanüstü zekiydi.
Peygamber ﷺ onu çok severdi. Bir gün ona şöyle dedi: "Ey Muâz, Allah'a yemin olsun seni seviyorum." Sonra ona her namazdan sonra okuyacağı bir dua öğretti: "Allah'ım, seni anmam, sana şükretmem ve sana en güzel şekilde ibadet etmem için bana yardım et."
Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "Ümmetimin helal ve haram konusunda en bilgilisi Muâz b. Cebel'dir."
Peygamber ﷺ onu vali ve öğretmen olarak Yemen'e gönderdiğinde ona şu meşhur öğüdü verdi: "Ehl-i kitap bir kavme gidiyorsun. Onları çağıracağın ilk şey Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik olsun..."
Muâz ayrılırken ağladı. Peygamber ﷺ ona son öğütlerini verirken bineğinin yanında yürüdü. Muâz döndü ve şöyle dedi: "Ey Allah'ın Peygamberi, hangi amel beni cennete en kesin şekilde ulaştırır?" Peygamber ﷺ şöyle cevap verdi: "Bana büyük bir şey sordun. Allah'ın kolaylaştırdığı kimse için kolaydır: Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan ibadet et, namazı kıl, zekâtı ver, Ramazan orucunu tut ve gücün yeterse haccet."
639'da yaklaşık otuz üç yaşında veba nedeniyle vefat etti ve şöyle dedi: "Ölüme merhaba, tam ihtiyaç anında gelen sevgili bir dosta merhaba."
📚 Buhârî • Müslim • Tirmizî
Ebu Hureyre
Ebû Hureyre, hicretin 7. yılında, yani Peygamber ﷺ'in vefatından yalnızca üç yıl önce İslam'ı kabul etti. Yine de en çok hadis aktaran sahâbîdir — 5000'den fazla.
Bu, bu kadar kısa sürede nasıl mümkün oldu? Bunu kendisi açıkladı: "Hicret eden kardeşlerim ticaretle meşguldü. Ensâr'dan kardeşlerim topraklarıyla meşguldü. Ben karnımı doyurmak için Peygamber ﷺ'e yapışan yoksul bir adamdım. Diğerleri olmadığında ben oradaydım."
Sık sık açlık çekerdi. Bir gün elini karnına koyarak yolun kenarına oturdu. Ashap onun bir sorunu olduğunu sandı. Peygamber ﷺ ona evine gelmesini işaret etti. Orada biraz süt buldu. Peygamber ﷺ ona yoksulları toplamasını söyledi. Birçoğu geldi. Peygamber ﷺ Ebû Hureyre'ye şöyle dedi: "Her birine içir." Ebû Hureyre aynı süt kasesini hepsine sırayla verdi. Sonuncusu içti ve hâlâ biraz kalmıştı. Peygamber ﷺ: "Geriye yalnız sen ve ben kaldık" buyurdu. Ebû Hureyre içti. Sonra Peygamber ﷺ içti. Kase hâlâ doluydu.
Bazı ashap onun olağanüstü hafızasından şüphe etti. Peygamber ﷺ'den unutmaya karşı bir çare istedi. Peygamber ﷺ ondan hırkasını germesini istedi, elleriyle bir şey alıyormuş gibi bir hareket yaptı ve onu hırkanın üzerine bıraktı. Ebû Hureyre şöyle dedi: "O günden beri hiçbir şeyi unutmadım."
📚 Buhârî • Müslim
Zeyd b. Sâbit
Zeyd b. Sâbit, Medine Ensâr'ından bir çocuktu. Çok genç yaşta okuma yazma öğrendi — o dönemin Arabistan'ında nadir bir şeydi.
Peygamber ﷺ Medine'ye geldiğinde Zeyd yalnızca on bir yaşındaydı. Bedir savaşına katılmak istedi ama Peygamber ﷺ çok küçük olduğu için onu eve gönderdi. Uhud'da, on üç yaşında, güçlü ve cesur olduğu için kabul edildi.
Peygamber ﷺ'in baş kâtibi oldu ve Kur'an vahiylerini geldikçe yazdı. Peygamber ﷺ ona, Yahudi cemaatlerinin mektuplarını okuyabilmesi için İbranice öğrenmesini emretti. Zeyd onu on yedi günde öğrendi.
İslam'a en büyük hizmeti Kur'an'ın derlenmesidir. Ebû Bekir döneminde, Kur'an hafızlarının çoğunun öldüğü Yemâme savaşından sonra, Ebû Bekir ondan deve kürek kemiklerine, yassı taşlara ve insanların hafızalarına dağılmış Kur'an âyetlerini toplamasını istedi.
Zeyd tereddüt etti: "Peygamber ﷺ'in yapmadığı bir şeyi nasıl yaparım?" Ebû Bekir ona şöyle dedi: "Allah'a yemin olsun, bu hayırlı bir iştir." Zeyd işe koyuldu. Bu, Kur'an'ın yazılı ilk tam derlemesiydi.
Sonradan, Osman döneminde, İslam coğrafyasının her yerine dağıtılan Mushaf'ın nihai nüshasını denetledi — bugün okuduğumuz Kur'an'ın ta kendisi.
📚 Buhârî • Müslim • İbn Hişâm Siyeri
Âişe bint Ebî Bekir
Âişe bint Ebî Bekir, Ebû Bekir'in kızı ve Peygamber ﷺ'in sevgili eşiydi. İslami bilginin en önemli kaynaklarından biridir.
Olağanüstü bir zekâya ve muazzam bir hafızaya sahipti. Fıkıh ve hadis konularında kendisinden yaşlı sahâbîleri düzeltirdi. İbn Abbâs şöyle demiştir: "Âişe'den bir hadis aldığımda, onu elimdekinden daha sağlam buldum."
Peygamber ﷺ son günlerinde hastayken Âişe'nin odasına gitmek istediğinde, diğer eşleri her biri nöbetinden vazgeçti. Âişe'nin kollarında, başı göğsüne dayalı olarak vefat etti.
2000'den fazla hadis rivayet etti ve perde ardından kendisinden öğrenmeye gelen bütün âlim nesillerini yetiştirdi.
İlim seviyesi öyleydi ki Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Dininizin yarısını şu Humeyrâ'dan alın" — bu, ona sevgiyle taktığı addı.
Peygamber ﷺ'in evde nasıl biri olduğu sorulduğunda şöyle cevap verdi: "Herhangi bir erkek gibiydi. Elbisesini yamar, sandaletini onarır ve ev işlerine yardım ederdi. Gülümsemekte asla sonuncu olmazdı."
678'de, yaklaşık altmış altı yaşında vefat etti ve Medine'de defnedildi.
📚 Buhârî • Müslim
Hatice bint Huveylid
Hatice bint Huveylid, Mekke'nin saygın bir iş kadınıydı; iki kez dul kalmış ve Peygamber ﷺ'den on beş yaş büyüktü. İslam'ı kabul eden ilk kişiydi — bütün erkeklerden, bütün ashaptan önce.
Peygamber ﷺ ilk vahiyden sonra korkudan titreyerek Hira Mağarası'ndan döndüğünde, onu hırkasıyla örten ve ona tarihin akışını değiştiren sözleri söyleyen o oldu: "Hayır, Allah'a yemin olsun, O seni asla utandırmaz. Sen akrabalık bağlarını gözetirsin, zayıfların yükünü taşırsın, hiçbir şeyi olmayana verirsin, misafirini ağırlarsın ve hakkın sıkıntılarında yardım edersin."
Ona tereddütsüz inandı. Mekkeliler Müslümanlara boykot uyguladığında muazzam servetiyle onu destekledi. Serveti, zor yıllar boyunca genç topluluğu besledi.
Ona bütün çocuklarını doğurdu — geleneğe göre altı tane: Kâsım, Abdullah, Zeynep, Rukıyye, Ümmü Gülsüm ve Fâtıma.
Peygamber ﷺ'in yanında on yıllık imtihanın ardından 619'da vefat etti. Ölümü onu çok sarstı. O yıla "Hüzün Yılı" adını verdi.
Vefatından yıllar sonra bile Peygamber ﷺ onun arkadaşlarına hediyeler gönderirdi. Âişe buna kıskançlık duyduğunda şöyle buyurdu: "İnsanlar bana yalancı dediğinde o bana inandı. İnsanlar beni her şeyden mahrum bıraktığında o beni destekledi."
Allah ona Cebrâil aracılığıyla selam gönderdi ve cennette ona inciden bir ev vaat etti.
📚 Buhari no. 3 • Müslim no. 160
Fâtıma ez-Zehrâ
Fâtıma ez-Zehrâ, Peygamber ﷺ'in sevgili kızı ve çocukları arasında ondan sonra yaşayan tek kişiydi. Ona o kadar yakındı ki Peygamber şöyle buyurdu: "Fâtıma benden bir parçadır. Onu kızdıran beni kızdırmış olur."
Soylu doğumuna rağmen Medine'deki hayatı aşırı yoksulluk içinde geçti. Elleri su toplayana kadar tahılı kendisi öğütürdü. Bir gün bir hizmetçi istemek için babasına gitti. Ona şöyle dedi: "Sana daha hayırlısını öğreteyim. Uyumadan önce otuz üç kez Sübhânallah, otuz üç kez Elhamdülillah ve otuz dört kez Allahu ekber de." O zikir o günden beri onun adını taşır.
Ali ile birlikte üç gece üst üste yemeklerini — bir yoksula, bir yetime, bir esire — verdiler, kendileri aç kaldılar. Allah onlar hakkında Kur'an âyetleri indirdi.
Peygamber ﷺ ölüme yaklaştığında onu çağırdı ve kulağına bir şey fısıldadı. O ağladı. Sonra yine bir şey fısıldadı. O gülümsedi. Vefatından sonra ne dediği sorulduğunda şöyle cevap verdi: "Önce bana öleceğini söyledi. Sonra ailesinden onu ilk takip edecek kişinin ben olacağımı söyledi."
Ondan altı ay sonra vefat etti; tıpkı onun söylediği gibi ailesinden onu takip eden ilk kişi oldu. Yaklaşık yirmi yedi yaşındaydı.
📚 Buhârî • Müslim • Tirmizî
Hasan b. Ali
Hasan b. Ali, Ali b. Ebî Tâlib ile Fâtıma ez-Zehrâ'nın en büyük oğlu, dolayısıyla Peygamber ﷺ'in torunuydu.
Peygamber ﷺ Hasan ve Hüseyin'i olağanüstü bir sevgiyle severdi. Namaz sırasında bazen onların sırtına çıkmasına izin vermek için namazı kesintiye uğratır, onları rahatsız etmemek için secdesini uzatırdı.
Şöyle buyurdu: "Hasan ve Hüseyin cennet gençlerinin efendileridir."
Hasan başından beline kadar Peygamber ﷺ'e, Hüseyin ise belinden ayaklarına kadar ona benzerdi.
Bir keresinde yaşlı bir kadın ona bir hurma verdi. Hasan tam yiyecekken Peygamber ﷺ ona yemememesini söyledi, çünkü sadaka onun ehline helal değildi. Hasan hurmayı tükürdü.
Yumuşak huyuyla ve aşırı cömertliğiyle tanınırdı. Bineklere sahip olduğu hâlde hacca yirmi beş kez yürüyerek gitti. Hayatında iki kez bütün malını verdi.
Babası Ali'nin suikastından sonra halife oldu. Müslümanlar arasında iç savaşı önlemek için hilafeti Muâviye b. Ebî Süfyân'a devretme yönündeki acı tercihi yaptı ve şöyle dedi: "İktidardan Müslümanların kanı dökülmesin diye vazgeçtim."
Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştu: "Benim bu oğlum bir seyyiddir. Belki Allah onun vesilesiyle Müslümanların iki büyük grubunu barıştırır." Bu kehanet gerçekleşti.
📚 Buhârî • Tirmizî no. 3768
Hüseyin b. Ali
Hüseyin b. Ali, Ali ile Fâtıma'nın ikinci oğlu ve Peygamber ﷺ'in sevgili torunuydu.
Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "Hüseyin bendendir, ben de Hüseyin'denim. Hüseyin'i seveni Allah sever." Onun ve Hasan için ayrıca şöyle buyurdu: "Allah'ım, ben onları seviyorum, sen de onları sev ve onları sevenleri sev."
Hüseyin 680'e kadar Medine'de yaşadı. Irak'taki Kûfe halkı ona binlerce mektup göndererek adaletsiz bir yönetim altında acı çeken Müslüman topluluğa önderlik etmek için gelip kendilerine katılmasını rica etti.
Ailesi ve yüzden az kişilik küçük bir ashap grubuyla yola çıktı. Ama Kûfe halkı, vali Ubeydullah b. Ziyâd'ın baskısı altında sözünden döndü.
Hüseyin kendini Irak'ta, Kerbelâ'da yalnız buldu. Adaletsizlik saydığı şeye biat etmeyi reddetti. Hicretin 61. yılı Muharrem'in 10'unda, birkaç bin askerlik bir ordu tarafından kuşatıldı.
Savaştan önce şöyle dedi: "Hiçbir dine inanmıyorsanız ve ahiret gününden korkmuyorsanız, o hâlde en azından bu dünyada hür insanlar olun."
Yanındaki adamların çoğuyla birlikte şehit düştü. Başı Şam'a gönderildi.
Ölümü İslam dünyasını sarstı ve bugün de iz bırakmaya devam ediyor. Peygamber ﷺ onun doğduğu gün ağlamış ve Fâtıma'ya şöyle demişti: "Cebrâil bana ümmetimin onu öldüreceğini söyledi."
📚 Buhârî • Tirmizî • Siyer
Hamza b. Abdülmuttalib
Hamza b. Abdülmuttalib, Peygamber ﷺ'in amcası ve Mekke'nin en çok korkulan savaşçısıydı.
Müslüman oluşu ani ve çarpıcı oldu. Bir gün avdan dönüyordu ve bir cariye ona Ebû Cehil'in yeğeni Muhammed ﷺ'e sokakta hakaret edip vurduğunu söyledi. Hamza, düşünmeden Ebû Cehil'i meclisinde bulmaya gitti, herkesin önünde yayıyla ona vurdu ve şöyle dedi: "Yeğenime hakaret mi ediyorsun? Ben de onun dinindenim!"
O gün gerçekten Müslüman olmadan önce Müslüman olduğunu söylemişti. Ama bu söz onu bağladı. Peygamber ﷺ'in yanına gitti ve İslam'ı samimiyetle kabul etti.
Mekke'deki ilk Müslümanların fiziksel koruması oldu. İslam'a girişi genç topluluğu büyük ölçüde güçlendirdi.
Bedir savaşında en parlak kahramanlardan biriydi. Uhud'da, Hind bint Utbe'nin tuttuğu bir mızrakçı olan Vahşî tarafından şehit edilene kadar olağanüstü bir cesaretle savaştı.
Ölümünden sonra cesedine müsle yapıldı — göğsü yarıldı ve ciğerini Hind yedi.
Peygamber ﷺ cesedini gördüğünde, ashabın daha önce hiç görmediği şekilde ağladı. Şöyle buyurdu: "Ey amca, ölümün boşuna yas tutulmasın! Sen Allah'ın aslanısın ve Resulü'nün aslanısın."
Peygamber ﷺ ona "Seyyidü'ş-Şühedâ" — şehitlerin efendisi — unvanını verdi.
📚 Buhari • İbn Hişam Siyeri
Talha b. Ubeydullah
Talha b. Ubeydullah, cennetle müjdelenen on sahâbîden biri ve İslam'ı ilk kabul edenlerdendi.
Cömertliği darbımesel olmuştu. Servetini öyle bol bol verirdi ki insanlar ona "cömert Talha" ve "iyilik sever Talha" derlerdi. Bir gün yedi yüz bin dirhem aldı. Ertesi sabaha hiçbir şey kalmamıştı — hepsini gece boyunca vermişti.
En ünlü anı Uhud savaşıydı. Müslüman saflar bozulup bazıları kaçarken Talha, Peygamber ﷺ'i korumak için onun yanında kaldı. O gün yirmi dört yara aldı. Peygamber ﷺ'in yüzünü bir oktan korurken eli felç oldu.
Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "Yeryüzünde yürüyen bir şehit görmek isteyen Talha b. Ubeydullah'a baksın."
Ayrıca şöyle buyurdu: "Talha cenneti hak etti" — Uhud'a atıfla.
Cesareti efsaneviydi ama günlük hayatta aşırı bir yumuşaklıkla birlikteydi. Yoksullar kapısını çalar ve hep bir şeyle geri dönerlerdi.
656'da, yaklaşık altmış yaşında Cemel Savaşı'nda öldü; kendisinin de katıldığına pişman olduğu bir iç çatışmaydı.
📚 Buhârî • Tirmizî
ez-Zübeyr b. Avvâm
ez-Zübeyr b. Avvâm, Peygamber ﷺ'in halası oğluydu — babası Peygamber'in annesinin amcasıydı — ve Ebû Bekir'in damadıydı; kızı Esmâ ile evlenmişti.
Yaklaşık on beş yaşında, çok ilk Müslümanlar arasında İslam'ı kabul etti. Annesi Safiyye bint Abdülmuttalib, onu dinden döndürmek için dövdü. O reddetti.
Peygamber ﷺ ona şöyle dedi: "Her peygamberin bir havârisi vardır, benim havârim ez-Zübeyr'dir."
Ömer'in halefini seçmesi için atadığı şûra — danışma kurulu — üyesi altı kişiden biriydi; bu, ashap arasındaki yüksek makamının bir işaretiydi.
Bedir savaşında düşmana ilk atılanlardan biriydi. Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "ez-Zübeyr halamın oğlu ve havârimdir."
Cesareti derin bir imanla birlikteydi. Geceleri nadiren uyuduğu, saatlerini namazla geçirdiği rivayet edilir.
Cömertliği öyleydi ki borçlu öldü — kötü yönetimden değil, insanların emanetlerini iyilik için kullanabilmek ve kendisine emanet edilen parayı kaybetmemek için borç olarak alır, sonra tam olarak öderdi.
656'da Cemel Savaşı'nda, savaştan gözyaşları içinde çekildikten sonra, katıldığına pişman olarak öldü.
📚 Buhârî • Tirmizî
Ebû Ubeyde b. Cerrâh
Ebû Ubeyde b. Cerrâh, aşırı yumuşaklığı, tevazuu ve mutlak ketumluğuyla tanınırdı.
Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "Her ümmetin bir emini vardır. Bu ümmetin emini de Ebû Ubeyde b. Cerrâh'tır."
Cennetle müjdelenen on sahâbîden biriydi.
Bedir savaşında, kâfirlerin saflarında savaşan kendi babasıyla karşı karşıya geldi. Babası onu öldürmek için özellikle onu arıyordu. Ebû Ubeyde ondan birkaç kez kaçındı. Sonunda babası doğrudan yoluna çıktı. Ebû Ubeyde onu öldürdü.
Allah bu konuda, imanda Allah'ı kendi akrabalarına tercih edenler hakkında bir âyet indirdi.
Ebû Ubeyde bununla asla övünmedi. Onu anlatan kendisi değildi — başkaları öğrendi.
Suriye valisi ve ordu komutanı olarak atandı. Komutası altında Şam, Humus ve daha pek çok şehir İslam'a açıldı. Yönetme tarzı adalet ve yumuşaklık bakımından bir örnekti.
639'da, kaçabileceği büyük Amvâs vebasında öldü. Ömer ona kendini korumak için oradan ayrılmasını emretti. Şöyle cevap verdi: "Ben Allah'ın kaderinden kaçmam. Ve ordumu bensiz ölüme terk etmem." Askerleriyle birlikte veba nedeniyle öldü.
Ömer onun ölümüne ağladı ve şöyle dedi: "Onun değerinde olmayı dilerdim."
📚 Buhârî no. 3744 • Müslim no. 2419
Übey b. Ka'b
Übey b. Ka'b, Medineli bir Ensârî ve ashap arasındaki en iyi Kur'an okuyucusuydu.
Peygamber ﷺ bir gün ona şöyle dedi: "Allah bana sana Kur'an okumamı emretti." Übey şaşkın ve duygulanmış hâlde: "Allah beni adıyla mı andı?" dedi. Peygamber ﷺ: "Evet" buyurdu. Übey ağlamaya başladı.
Peygamber ﷺ sonra ona Beyyine suresini okudu.
Peygamber ﷺ'in Kur'an öğretmek üzere açıkça adını andığı dört kişiden biriydi. Ömer b. Hattâb şöyle derdi: "Übey, Kur'an konusunda Müslümanların efendisidir."
Kur'an bilgisi o kadar kesindi ki bir okuyuş veya telaffuz konusunda her şüphede başvuru kaynağıydı. Bütün hayatını okumaya, öğretmeye ve aktarmaya adadı.
Açık sözlülüğüyle de tanınırdı. Bir şey ona yanlış göründüğünde, halifelere bile doğrudan söylerdi.
Kaynaklara göre 640 ile 656 arasında vefat etti; bütün hayatını Allah'ın kitabının bilgisine ve aktarılmasına vermişti.
📚 Buhârî • Müslim • Tirmizî
Ebû Mûsâ el-Eş'arî
Ebû Mûsâ el-Eş'arî Yemen'denti. Kendi ülkesinde İslam'ı kabul etti, sonra Habeşistan'a, ardından Medine'ye hicret etti.
İki olağanüstü özelliğiyle tanınırdı: Kur'an okurkenki sesinin güzelliği ve hüküm verirken gösterdiği hikmet.
Peygamber ﷺ bir gün ona şöyle dedi: "Ey Ebû Mûsâ, sana Dâvûd ailesinin mizmarlarından bir mizmar — bir ney — verilmiş." Bu, Kur'an okurkenki sesinin Dâvûd'un Zebûr'unun güzelliği gibi olduğu anlamına geliyordu.
Ebû Mûsâ, Peygamber ﷺ'in kendisini okurken dinlediğini öğrendiğinde şöyle dedi: "Beni dinlediğini bilseydim, okuyuşumu daha da güzelleştirirdim."
Vali ve öğretmen olarak Yemen'e gönderildi. Hüküm verirken gösterdiği hikmet herkesçe kabul edildi.
Ali ile Muâviye arasındaki fitne sırasında, Dûmetü'l-Cendel'deki arabuluculukta Ali adına hakem oldu. İyi niyetle verdiği karar, Muâviye'yi temsil eden Amr b. Âs'ın diplomatik becerisiyle kendi aleyhine çevrildi.
Kaynaklara göre 662 ile 672 arasında vefat etti; İslami ilim ve Kur'an okuyuşu alanında muazzam bir miras bıraktı.
📚 Buhârî • Müslim
Ammâr b. Yâsir
Ammâr b. Yâsir, İslam'ın ilk şehitleri olan Yâsir ile Sümeyye'nin oğluydu.
Ailesi Mekke'de en çok zulüm gören ailelerden biriydi. Babası Yâsir ve annesi Sümeyye, Ebû Cehil tarafından işkenceyle öldürüldü. Sümeyye İslam'ın ilk şehidiydi — yaşlı bir kadın, Ebû Cehil'in mızrak darbesiyle öldürüldü.
Ammâr'a kendisine serbest bırakılması için küfür sözleri söyleyene kadar işkence edildi. Gözyaşları içinde Peygamber ﷺ'e geri döndü; Peygamber yüzünü sildi ve ona şöyle dedi: "Eğer tekrar yaparlarsa sen de aynısını yap." Kur'an bu konuda, iman konusunda zorlama hakkında bir âyet indirdi.
Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Ammâr kemiklerine kadar imanla doludur." Ve: "Ammâr'ı isyancı grup öldürecek."
Bu kehanet 657'de Sıffîn savaşında gerçekleşti. Ammâr, Ali'nin saflarında öldürüldüğünde Muâviye bunun ne anlama geldiğini sordu. Amr b. Âs şöyle cevap verdi: "Onu bu savaş alanına getirerek öldüren biziz." İki taraftaki ashap sarsıldı.
Ammâr yaklaşık doksan yaşında, hâlâ savaşırken öldü. Ölümünden önce şöyle dedi: "Allah'a yemin olsun, beni Hecer'in hurmalıklarına varıncaya kadar vursalar bile, benimle savaşanların haksız olduğunu bilirim."
📚 Müslim • Tirmizî • İbn Hişâm Siyeri
Zeyd bin Harise
Zeyd b. Hârise çocukken bir baskında esir alındı ve Mekke'de köle olarak satıldı. Hatice onu Peygamber ﷺ'e verdi; Peygamber onu hemen azat etti ve kendi oğlu olarak evlat edindi.
Zeyd'in öz babası onu bulup geri almaya geldiğinde Zeyd'e seçim hakkı verildi. Peygamber ﷺ'e şöyle dedi: "Seni hiç kimseye tercih etmem." Babası şaşkına döndü. Peygamber ﷺ o kadar duygulandı ki onu halka oğlu olarak tanıttı. İnsanlar ona Zeyd b. Muhammed — Muhammed'in oğlu Zeyd — dediler.
Sonra Kur'an, evlatlığın evlat edinenin adını taşıyamayacağını bildirdi. Zeyd yeniden Zeyd b. Hârise oldu. Ama Peygamber ﷺ'e en yakın olanlardan biri olarak kaldı.
Büyük İslami seferlerin ilk komutanıydı. Peygamber ﷺ ona ilk büyük orduları emanet etti.
Oğlu Üsâme b. Zeyd de Peygamber ﷺ tarafından çok sevildi; ona şöyle derdi: "Sen benim sevgilimsin, sevgilimin oğlusun."
Zeyd, 629'da günümüz Ürdün'ündeki Mûte savaşında, Bizanslılarla ilk karşılaşmada şehit düştü. Başkomutandı. Medine'deki Peygamber ﷺ, haberciler gelmeden önce gözleri yaşlı olarak ashabına onun ölümünü bir rüya ile gördüğünü söyleyerek duyurdu.
📚 Buhârî • Müslim • İbn Hişâm Siyeri
Ebü'd-Derdâ
Ebü'd-Derdâ İslam'ı Medine'de kabul etti. Müslüman olmadan önce varlıklı bir tüccardı ve evinde taptığı bir put vardı.
İslam'ı kabul ettiğinde yaptığı ilk şey putunu kendi eliyle kırmak oldu. Şöyle dedi: "Bana ne iyiliğin dokundu ki sen yalnızca bir odundun!"
Peygamber ﷺ onunla Selmân-ı Fârisî arasında kardeşlik kurdu. Selmân onu ziyaret etti ve eşi Ümmü'd-Derdâ'yı sade giysilerle gördü. Nedenini sordu. Kadın şöyle dedi: "Kardeşin Ebü'd-Derdâ'nın bu dünyaya hiç ilgisi yok." Ebü'd-Derdâ eve geldiğinde Selmân için bir yemek hazırladı ve ona yemesini söyledi. Selmân, Ebü'd-Derdâ da kendisiyle yemedikçe, oruçlu olduğu için yemeyeceğini söyledi. Ebü'd-Derdâ yedi.
Gece Ebü'd-Derdâ namaz kılmak için kalktı. Selmân ona yatağa dönmesini söyledi. Gecenin son üçte birinde Selmân ona şöyle dedi: "Şimdi kalk." Birlikte namaz kıldılar. Sabah Selmân ona şöyle dedi: "Rabbinin senin üzerinde hakkı vardır. Nefsinin senin üzerinde hakkı vardır. Ailenin senin üzerinde hakkı vardır. Her birine hakkını ver." Ebü'd-Derdâ bunu Peygamber ﷺ'e naklettiğinde şöyle buyurdu: "Selmân doğru söylemiş."
Zamanının en büyük âlimlerinden biri oldu ve öğretmek için Suriye'ye gönderildi. Şöyle derdi: "Ölümü severim, çünkü beni Rabbime yaklaştırır. Hastalığı severim, çünkü günahlarımı siler. Yoksulluğu severim, çünkü bana tevazuu öğretir."
📚 Müslim • Tirmizî • Ebû Dâvûd
Sa'd b. Muâz
Sa'd b. Muâz, Medine'de Ensâr'ın iki büyük kabilesinden biri olan Evs kabilesinin reisiydi.
İslam'ı, Peygamber ﷺ'in hicretten önce Medine'ye gönderdiği elçi Mus'ab b. Umeyr aracılığıyla kabul etti. Müslüman olması neredeyse bütün kabilesinin de Müslüman olmasını getirdi.
Heybetli, uzun boylu, yakışıklı ve herkesçe saygı gören bir adamdı. Sözü Medine'de büyük ağırlık taşırdı.
Hendek savaşında koluna bir okla yaralandı. Şöyle dua etti: "Allah'ım, Benî Kurayza konusunda gözlerim aydın olmadan beni öldürme." Yarası, Benî Kurayza meselesinin kendi hükmüyle çözüldüğünü görmesine yetecek kadar kanamayı kesti, sonra yaraları yeniden açıldı.
Kısa bir süre sonra yaralarından öldü. Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Sa'd b. Muâz'ın ölümüyle Rahmân'ın arşı sarsıldı."
Hadise göre cenazesine yetmiş bin melek katıldı.
Annesi ölümünden sonra ağladı. Peygamber ﷺ ona şöyle dedi: "Gözyaşların ona zarar vermez. Ama bil ki cennet ona açıldı."
📚 Buhârî no. 3803 • Müslim no. 2466
Üveys el-Karnî
Üveys el-Karnî, Peygamber ﷺ'i hayatında hiç görmemiş bir Yemenliydi. Yaşlı annesini yalnız bırakmaktan korktuğu için yolculuk yapamadı.
Yine de Peygamber ﷺ ashabına ondan söz etti: "Yemen'den takviye birlikleriyle birlikte Üveys b. Âmir adında bir adam gelecek. Alacası vardı. Allah'a dua etti, Allah onu bir dirhem büyüklüğündeki bir leke dışında tamamen iyileştirdi. Ona derinden bağlı olduğu bir annesi var. Allah adına yemin etse, Allah yeminini yerine getirir. Ondan sizin için şefaat dilemesini isteyebilirseniz, isteyin."
Ömer b. Hattâb halife olunca Yemen'den gelen her kervanda Üveys'i aradı. Bir gün onu buldu — basit bir adamdı, dikkat çekici hiçbir yanı yoktu.
Ömer ondan kendisi için Allah'a dua etmesini istedi. Üveys: "Sen halifesin, benim için dua etmesi gereken sensin" dedi. Ömer: "Hayır. Bizzat Peygamber ﷺ senden istememi emretti" dedi.
Üveys gözleri yaşlı olarak onun için dua etti.
657'de Sıffîn savaşında Ali'nin saflarında savaşarak öldü.
Hikâyesi, Allah'a yakınlığın şöhrete, hatta Peygamber ﷺ ile bizzat karşılaşmaya bağlı olmadığını öğretir. Allah'a ve annesine samimi ve bağlı bir kalp, onu meşhur âlimlerin ulaşamadığı bir mertebeye yükseltmişti.
📚 Müslim no. 2542
Ca'fer b. Ebî Tâlib
Ca'fer b. Ebî Tâlib, Ali'nin ağabeyi ve Peygamber ﷺ'in amcasının oğluydu. Yüzünde ve ahlakında ona o kadar benziyordu ki Peygamber ﷺ ona şöyle dedi: "Sen yüzünde ve ahlakında bana benziyorsun."
İslam'ı ilk kabul edenlerden ve Mekke zulmünden kurtulmak için bir grup Müslümanla Habeşistan'a hicret edenlerin ilkleri arasındaydı.
İslam tarihinin en belagatli anlarından birini orada yaşattı. Habeşistan'ın Hristiyan kralı Necâşî, neye inandıklarını duymak için Müslümanları çağırdı. Kureyş'in elçileri onların sınır dışı edilmesini istiyordu.
Ca'fer meclis önünde Meryem ve İsâ ﷺ hakkındaki Kur'an âyetlerini okudu. Necâşî ve bütün sarayı ağladı. Şöyle dedi: "İsâ hakkında söylediğiniz ile kitabınızın söylediği arasındaki fark şundan büyük değil" — yere bir çizgi çizerek. Onları Mekkelilere teslim etmeyi reddetti.
629'da Bizanslılara karşı Mûte savaşında Ca'fer, Zeyd b. Hârise'den sonra orduyu komuta etti. Sancağı tutan sağ elini kaybedene kadar savaştı. Sancağı sol eliyle kaptı. Sol elini de kaybetti. İki kolunun kalıntısıyla onu göğsüne bastırdı ve — hepsi ön tarafta olan — elli yarayla delik deşik olarak düşene dek tuttu.
Peygamber ﷺ haberciler gelmeden önce Medine'de gözleri yaşlı olarak onun ölümünü duyurdu. Şöyle buyurdu: "Ca'fer şimdi iki kolunun yerine iki nur kanadıyla cennette uçuyor." Bu yüzden ona "Zü'l-Cenâheyn" — iki kanatlı — denildi.
📚 Buhârî • Tirmizî • İbn Hişâm Siyeri
Mus'ab b. Umeyr
Mus'ab b. Umeyr, Mekke'nin en zarif ve en şımartılmış gençti. Ailesi zengindi, Mekke'nin en ince giysilerini giyer, Doğu'nun en iyi tütsüleriyle kokulanırdı.
İslam'ı annesinden korktuğu için gizlice kabul etti. Annesi öğrendiğinde onu evden kovdu ve her şeyden mahrum bıraktı. Mekke'nin en iyi giyinen adamı artık yamalı giysiler giyiyordu. Ashap onu görünce, ne olduğunu çok iyi hatırladıkları için ağladı.
Peygamber ﷺ onu hicretten önce Medine'ye gönderdi — İslam'ın ilk elçisi. Görevi: Kur'an öğretmek ve insanları İslam'a çağırmak. Yumuşaklığı, güzel görünüşü ve bilgisi ona kapıları açtı. Bir yıl içinde Medine'nin neredeyse tamamı Müslüman oldu. Büyük hicret için zemini hazırlayan oydu.
Uhud savaşında Peygamber ﷺ'in sancağını taşıdı. Sağ eli kesildiğinde onu sol eliyle tuttu. Sol eli kesildiğinde onu iki koluyla göğsüne bastırdı. Şehit düştü.
Peygamber ﷺ cesedinin önünde durdu ve şunu okudu: "Müminler arasında Allah'a verdikleri sözde duran adamlar vardır..."
Onu kefenlemek için tek bir bez vardı — hem başını hem ayaklarını örtmeye yetmeyecek kadar kısa. Peygamber ﷺ başını örtmelerini ve ayaklarının üzerine ot koymalarını söyledi.
📚 Buhari • İbn Hişam Siyeri
Abdullah b. Revâha
Abdullah b. Revâha, Ensâr'ın reislerinden ve Peygamber ﷺ'in Mûte seferi için atadığı üç komutandan biriydi — Zeyd b. Hârise ve Ca'fer b. Ebî Tâlib ile birlikte.
Aynı zamanda İslam'ı ve Peygamber ﷺ'i dizeleriyle savunan yetenekli bir şairdi. Hassân b. Sâbit ile birlikte Müslüman topluluğun iki büyük kalemiydi.
Mûte'ye gitmeden önce ailesiyle vedalaştı. Amcasının kızı ağladı. Ona şöyle dedi: "Ağlama. Allah'tan istediğim şudur: bir mızrak veya ok darbesi, giren ve çıkan bir yara, ki insanlar benimle karşılaştığında şöyle desin: işte Allah'ın şereflendirdiği bir adam."
Mûte'de, Zeyd ve Ca'fer düştükten sonra sancak Abdullah'a geçti. Bir an tereddüt etti — korkudan değil, bu tereddüdü için kendini kınayarak. Kendi kendine şöyle dedi: "Ey nefsim, yemin ederim ki ister istemez bu attan inip savaşacaksın."
İndi. Şehit düşene kadar savaştı.
Peygamber ﷺ onun ve iki arkadaşı için şöyle buyurdu: "Zeyd sancağı aldı ve şehit düştü. Ca'fer onu aldı ve şehit düştü. Abdullah b. Revâha onu aldı ve şehit düştü." Yüzünden gözyaşları akıyordu.
📚 Buhari • İbn Hişam Siyeri
Üsâme b. Zeyd
Üsâme b. Zeyd, Peygamber ﷺ'in evlatlığı Zeyd b. Hârise'nin oğluydu. Peygamber ﷺ'in evinde büyüdü ve ondan bir torun gibi sevildi.
Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "O benim sevgilimdir, sevgilimin oğludur." Onu sık sık Hasan b. Ali ile birlikte omuzlarında taşır ve şöyle derdi: "Allah'ım, ben onları seviyorum, sen de onları sev."
On sekiz yaşında Peygamber ﷺ ona bir sefer için bir ordunun komutasını verdi — bu, onu çok genç bulan bazı yaşlı ashap arasında mırıltılara yol açtı. Ölüm döşeğinde hasta olan Peygamber ﷺ, bu ordunun Üsâme'nin komutasında yola çıkması konusunda ısrar etti ve ona tam güvenini gösterdi.
Peygamber ﷺ'in vefatından sonra, artık halife olan Ebû Bekir, iç krizlere rağmen Üsâme'yi komutada bıraktı. Şöyle dedi: "Peygamber ﷺ'in kendi elleriyle bağladığı bir sancağı indirmem."
Üsâme açık sözlülüğüyle de tanınırdı. Bir keresinde hırsızlıktan hüküm giymiş soylu bir kadın için Peygamber ﷺ'e şefaat etti. Peygamber ﷺ ona sert bir şekilde şöyle dedi: "Sizden önceki kavimler, cezayı yoksula uygulayıp soyluyu bağışladıkları için helak oldu. Allah'a yemin olsun, Muhammed'in kızı Fâtıma hırsızlık etse onun elini keserdim."
📚 Buhârî • Müslim
Huzeyfe b. el-Yemân
Huzeyfe b. el-Yemân ashap arasında eşsiz bir konuma sahipti: Peygamber ﷺ ona Medine münafıklarının adlarını emanet etmişti — başka kimsenin bilmediği bir liste.
Ashaptan biri öldüğünde Ömer b. Hattâb, Huzeyfe'nin cenazelerine katılıp katılmadığına bakardı. Katılmışsa Ömer onlar için dua ederdi. Uzak durmuşsa Ömer vazgeçerdi — kişinin listede olmasından korkarak.
Ömer bir gün ona doğrudan sordu: "Listede ben var mıyım?" Huzeyfe cevap verdi: "Hayır. Senden sonra da hiç kimseye hayır diye cevap vermeyeceğim."
Fitneleri — Müslümanları bölen imtihanları — çok iyi sezmesiyle tanınırdı. Peygamber ﷺ ona gelecek sıkıntıları ve onları nasıl tanıyacağını ayrıntılı olarak anlatmıştı. Ashap zamanın alametlerini danışmak için ona gelirdi.
Peygamber ﷺ'e başkalarının sormaya cesaret edemediği sorular sordu — kötülük, münafıklar ve gelecekteki imtihanlar hakkında. Şöyle derdi: "İnsanlar Peygamber ﷺ'e hayrı sorardı. Ben ona şerri sorardım, ona düşmekten korktuğum için."
656'da Osman'ın suikastını öğrendikten sonra vefat etti ve şöyle dedi: "Bu, Peygamber ﷺ'in bana anlattığı şeylerin başlangıcıdır."
📚 Buhârî • Müslim
Abdullah b. Ömer
Abdullah b. Ömer, halife Ömer b. Hattâb'ın oğluydu. İslam'ı çocukken kabul etti ve babasıyla birlikte Medine'ye hicret etti.
Peygamber ﷺ'in sünnetinin her ayrıntısına uyma konusundaki bağlılığı efsaneydi. Ashap onun Peygamber ﷺ'in yolunu en sıkı izleyenlerden olduğunu söylerdi.
Yolculuklarında Peygamber ﷺ ile aynı yerlerde dururdu. Abdestini onunla aynı ağacın altında alırdı. Aynı yerde namaz kılardı. Bir gün yolda belirli bir yerde neden durduğu soruldu. Şöyle cevap verdi: "Peygamber ﷺ'in burada durduğunu gördüm."
2600'den fazla hadis rivayet etti ve onlarca yıl sünnetin en büyük başvuru kaynaklarından biri oldu.
Cömertliği derin ve gizliydi. Birçok köleyi azat etti ve evinde düzenli olarak yoksulları doyurdu.
Çok uzun yaşadı — yaklaşık 693'e kadar — ve ashabın son büyük başvuru kaynaklarından biriydi. Zamanının fitnesinden sonra, Müslümanlar arasındaki iç savaşlarda taraf tutmayı reddetti ve şöyle dedi: "Lâ ilâhe illallah diyenle savaşmam."
Zehirli bir oktan dolayı ölümün yakın olduğu söylendiğinde şöyle dedi: "Şehit ölmek ne güzel bir dilek!"
📚 Buhârî • Müslim
Enes b. Mâlik
Enes b. Mâlik, annesi Ümmü Süleym onu Medine'ye gelişinde Peygamber ﷺ'e getirip "Ey Allah'ın Peygamberi, bu oğlum Enes. Sana hizmet edecek" dediğinde on yaşındaydı. Peygamber ﷺ onu kabul etti.
Enes, ölümüne kadar on yıl Peygamber ﷺ'e hizmet etti. Şöyle dedi: "Ona hizmet ettiğim on yıl boyunca bana hiç 'bunu neden yaptın' veya 'şunu neden yapmadın' demedi."
Peygamber ﷺ bir gün ona şöyle dedi: "Ey küçük oğlum." On yılda yalnızca bir kez Peygamber ﷺ'in kendisinden istediği bir şeyi aksattı. Hemen yapmadı. Gittiğinde dışarıda çocuklar oynuyor ve onu oyalamıştı. Peygamber ﷺ onu orada buldu ve gülümseyerek ona şöyle dedi: "Enes, gönderdiğim yere gittin mi?" O cevap verdi: "Evet, şimdi gidiyorum." Başka bir şey söylemedi.
Annesi Peygamber ﷺ'den oğlu için dua etmesini istedi. Peygamber şöyle dedi: "Allah'ım, onun malını ve çocuklarını artır ve ona uzun ömür ver." Enes yüz yıldan fazla yaşadı, çok çocuğu oldu ve toprakları Basra'nın en verimlileri arasındaydı.
2000'den fazla hadis rivayet etti ve neslinin büyük başvuru kaynaklarından biriydi. Yaklaşık 712'de vefat etti — vefat eden son ashaptan biri.
📚 Buhârî • Müslim
Ümmü Seleme
Ümmü Seleme — asıl adı Hind bint Ebî Ümeyye — eşi Ebû Seleme ile birlikte İslam'ı ilk kabul edenlerdendi.
Birlikte Habeşistan'a, sonra Medine'ye hicret ettiler. Bir hicret girişiminde kabilesinin üyeleri oğlunu kollarından çekip aldı. Bir yıl hem eşinden hem çocuğundan ayrı kaldı ve her gün ağladı.
When her husband Abu Salama died of his wounds from Uhud, she said the invocation the Prophet ﷺ had taught her: "Inna lillahi wa inna ilayhi raji'un. Allahumma ujurni fi musibati wakhluf li khayran minha — To Allah we belong and to Him we return. O Allah, reward me in this affliction and replace it for me with something better."
Sonra şöyle derdi: "Ebû Seleme'den daha hayırlısı kim olabilir?" Peygamber ﷺ onu istedi. Onunla evlendi.
Hikmeti ve zekâsıyla tanınırdı. Hudeybiye antlaşmasında Peygamber ﷺ'e belirleyici öğüdü veren oydu: ashap Mekke'ye girmeden saçlarını kazıyıp kurban kesmeye tereddüt ettiğinde, Peygamber ﷺ'e önce bunu kendisinin yapmasını söyledi. O yaptı. Herkes hemen uydu.
Çok hadis rivayet etti ve yaklaşık 680'e kadar yaşadı; vefat eden Mü'minlerin Annelerinin sonuncularından biriydi.
📚 Buhârî • Müslim • Ebû Dâvûd
Esmâ bint Ebî Bekir
Esmâ bint Ebî Bekir, Ebû Bekir'in en büyük kızı ve Âişe'nin kız kardeşiydi. "Zâtü'n-Nitâkayn" — iki kuşaklı kadın — diye anıldı, çünkü Medine'ye gizli hicretleri sırasında Peygamber ﷺ ile babasının yiyeceklerini bağlamak için kuşağını ikiye yırttı.
Kadın ashabın en cesur ve en kararlılarından biriydi.
Babası Peygamber ﷺ ile hicret ederken o hamile olarak Mekke'de kaldı. Ebû Cehil öfkeyle evine gelip babasının nerede olduğunu sordu. Bilmediğini söyledi. Ona o kadar sert tokat attı ki küpesi düştü. Hiçbir şey söylemedi.
Hamile olarak tek başına yürüyerek Medine'ye hicret etti ve Medine girişindeki Kubâ'da doğum yaptı — oğlu Abdullah b. ez-Zübeyr, Medine'de muhacirler arasında doğan ilk çocuktu.
Oğlu Abdullah b. ez-Zübeyr, uzun bir kuşatmanın ardından 692'de Mekke'de öldürüldü. Biri ona oğlunun ölümünü haber vermeye geldi. Çok yaşlıydı ve neredeyse kördü. Şöyle dedi: "Eğer haklı olduğuna inandığı şeyi savunurken öldüyse, Allah ona rahmet etsin."
Birkaç gün sonra, neredeyse yüz yaşında vefat etti. Peygamber ﷺ onun için dua etmiş ve şöyle buyurmuştu: "Allah'ım, onun malında ve çocuklarında ona bereket ver."
📚 Buhari • İbn Hişam Siyeri
Ümmü Süleym
Ümmü Süleym — asıl adı Rumeysâ veya Sehle — cesareti, hikmeti ve sarsılmaz imanıyla tanınan Medineli bir Ensâr kadınıydı.
Ebû Talha onu istediğinde, bir oğlu olan bir dul kadındı. O henüz Müslüman değildi. Ona şöyle dedi: "Senin gibi bir adam reddedilmez. Ama sen kâfirsin ve ben Müslümanım. Seninle evlenmem. İslam'ı kabul edersen bu benim mehrim olur — senden başka bir şey istemem."
Ebû Talha İslam'ı samimiyetle kabul etti. Bu onun mehriydi.
Oğlu Enes b. Mâlik, Peygamber ﷺ'in hizmetçisiydi.
One day her son fell gravely ill and died while Abu Talha was away. She washed the child, prepared him, and waited for her husband's return. When he came home, she served him a meal, then said gently: "If someone entrusts something to another and takes it back, has he the right?" He said: "No." She said: "Our son was entrusted to us and Allah has taken him back."
Ebû Talha yıkılmıştı. Peygamber ﷺ, kendisine haber verildiğinde onlar için dua etti. Ümmü Süleym tam o gece hamile kaldı ve mübarek bir oğul doğurdu.
Peygamber ﷺ onu sık sık ziyaret eder ve ona "teyzem" derdi.
📚 Buhârî • Müslim • Tirmizî
Amr bin el-Âs
Amr b. Âs, zamanının en zeki ve en becerikli adamlarından biriydi. İslam'dan önce Kureyş'in en güçlü diplomatlarından biriydi.
Hicretin 8. yılında, Mekke'nin fethinden kısa bir süre önce, Hâlid b. Velîd ile birlikte İslam'ı kabul etti. Peygamber ﷺ onları sevinçle karşıladı ve şöyle buyurdu: "Mekke bize evlatlarının en iyilerini gönderdi."
Peygamber ﷺ siyasi kıvrak zekâsını takdir ederek ona birkaç önemli diplomatik görev verdi.
Zâtü's-Selâsil seferine ve diğer birkaç sefere komuta etti. Mûte savaşında üç komutan şehit düşünce Hâlid b. Velîd komutayı aldı ve ordunun kurtulmasını sağladı. Amr bu düzenli geri çekilmede önemli bir rol oynadı.
En ünlü başarısı, Ömer'in hilafeti döneminde 641-642'de Mısır'ın fethiydi. Küçük bir orduyla bir dizi parlak savaşta Bizans Mısır'ını aldı. Mısır'ın ilk valisi oldu.
Modern Kahire'nin öncüsü olan Fustat şehrinin kurucularından biridir.
Hayatının sonu iç fitneyle damgalandı. Sıffîn savaşında Muâviye'yi destekledi ve hakemlikte belirleyici bir rol oynadı.
664'te Mısır'da, ölümüne kadar vali olarak vefat etti ve ölürken şöyle dedi: "Allah'ım, sen bana emrettin ve ben isyan ettim. Sen beni yasakladın ve ben sınırı aştım. Masum değilim, ama ümitsiz de değilim."
📚 Buhârî • Müslim • Siyer
Muâviye b. Ebî Süfyân
Muâviye b. Ebî Süfyân, 630'da Mekke'nin fethinde İslam'ı kabul etti. Babası Ebû Süfyân ve annesi Hind, İslam'ın en kararlı düşmanları arasındaydı.
Peygamber ﷺ bütün Mekkeliler gibi onu da affetti ve şöyle dedi: "Git, sen hürsün." Muâviye, vahiyleri ve Peygamber ﷺ'in yazışmalarını yazmakla görevli kâtiplerinden biri oldu.
Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurdu: "Allah'ım, ona hidayet ver ve onu hidayet edici kıl."
Ömer b. Hattâb onu Suriye valisi olarak atadı; bu görevde yirmi yıl büyük bir yetkinlikle kaldı. İslam donanmasını kurdu ve İslam'ın Kıbrıs yönündeki ilk deniz seferlerini başlattı.
Halife Osman'ın ölümünden sonra, Osman'ın katilleri yargılanana kadar Ali'ye biat etmeyi reddetti. Bu, Sıffîn savaşına ve İslam'ın ilk büyük fitnesine yol açtı.
Hilafet Hasan b. Ali tarafından devredildikten sonra ilk Emevî halifesi oldu ve İspanya'dan bugünkü Afganistan'a uzanan muazzam bir imparatorluğu yirmi yıl yönetti.
Yönetimi siyasi becerisi ve istikrarıyla dikkat çekicidir. Şöyle derdi: "Dilim yettiğinde kılıcımı çekmem. Beni insanlara bağlayan ipi de çekmem — biri sert çekerse bırakırım. Gevşetirse yeniden alırım."
📚 Buhârî • Müslim • Tirmizî
Abdullah b. ez-Zübeyr
Abdullah b. ez-Zübeyr, ez-Zübeyr b. Avvâm ile Esmâ bint Ebî Bekir'in oğlu, dolayısıyla Ebû Bekir'in torunuydu. Medine'de Müslüman muhacirler arasında doğan ilk çocuktu — doğumu topluluk için muazzam bir sevinçti.
Onu ilk kucağına alan Peygamber ﷺ oldu. Bir hurmayı çiğneyip ağzına koydu — Abdullah'ın tattığı ilk yiyecek. Şöyle buyurdu: "Bu çocuk cesurdur."
Peygamber ﷺ'in çevresinde büyüdü ve en iyiler tarafından eğitildi. Olağanüstü cesareti, cömertliği ve ibadetteki titizliğiyle tanınırdı.
Muâviye'nin ölümünden sonra, onu layık görmeyerek oğlu Yezîd'i halife olarak tanımayı reddetti. Mekke'ye sığındı ve İslam dünyasının çoğunluğu tarafından tanınan rakip bir hilafeti neredeyse on yıl yönetti.
Mekke'de Emevîler tarafından kuşatıldı. Neredeyse kör ve çok yaşlı olan annesi Esmâ onu sonuna kadar direnmeye çağırdı: "Onurlu bir ölüm, rezil bir hayattan iyidir."
692'de savaşırken düştü. Emevî komutanı Haccâc b. Yûsuf cesedini çarmıha gerdirdi. Annesi Esmâ oraya gidip şöyle dedi: "Bu atlıyı bineğinden indirme zamanı gelmedi mi?"
Peygamber ﷺ onun için şöyle buyurmuştu: "Kureyş'ten iki değerli adam haksız yere öldürülecek."
📚 Buhari • İbn Hişam Siyeri
Ebû Eyyûb el-Ensârî
Ebû Eyyûb el-Ensârî — Hâlid b. Zeyd — Peygamber ﷺ'in Medine'ye gelişinde ev sahibiydi.
Peygamber ﷺ'in devesi Medine'de durduğunda, Ensâr'ın her ailesi onun yanlarında kalmasını istedi. Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Deveyi bırakın. Allah'ın emrettiği yerde duracaktır." Deve Ebû Eyyûb'un evinin önünde durdu.
Peygamber ﷺ kendi mescidi yapılana kadar yedi ay onun evinde yaşadı. Ebû Eyyûb ile eşi alt katta, Peygamber ﷺ üst katta yatıyordu. Bir gece Ebû Eyyûb bir su kabını devirdi. Eşine şöyle dedi: "Peygamber ﷺ aşağıda! Su ona akmasın diye bedenlerimizi onunla tavan arasına koyalım." Geceyi ayakta, tek yorganları olan yaygıyla zemini kurutarak geçirdiler.
Cihada olan bağlılığı olağanüstüydü. Neredeyse her savaşa katıldı. Çok ileri yaşında bile evde kalmayı reddetti.
674'te İslam ordularının İstanbul'u ilk kuşatması sırasında vefat etti. Seksenin üzerindeydi. Şehir surlarına mümkün olduğunca yakın defnedilmesini istedi. Askerler bunu yerine getirdi.
Türbesi bugün İstanbul'da — Eyüp Sultan — ve Türkiye'nin en çok ziyaret edilen yerlerinden biridir.
📚 Buhârî • Müslim • İbn Hişâm Siyeri
Ebû Huzeyfe b. Utbe
Ebû Huzeyfe b. Utbe, Kureyş'in reislerinden ve İslam'ın en kararlı düşmanlarından Utbe b. Rebîa'nın oğluydu. Yine de Ebû Huzeyfe İslam'ı ilk kabul edenler arasında yer aldı ve Habeşistan'a hicret etti.
Hikâyesi dokunaklıdır: Bedir savaşında babası Utbe ve amcası kâfirlerin saflarındaydı. Babası o gün öldürüldü. Ebû Huzeyfe savaştan sonra yüzü kararmış görüldü. Peygamber ﷺ ona ne olduğunu sordu. Şöyle dedi: "Babamın ölümüne sevinmiyorum. Ama onun akıllı olduğunu düşünüyordum ve hayra yönelmesini umuyordum. Kötü bir sonla karşılaştı ve bu beni üzüyor." Peygamber ﷺ onun için dua etti.
Kur'an'ın büyük hafızlarından biriydi. Selim adında bir azatlısı vardı — Ebû Huzeyfe'nin azatlısı Selim olarak ünlendi — ve onu oğlu gibi severdi.
İkisi birlikte 632'de, ridde savaşları sırasında sahte peygamberlerle savaşırken Yemâme savaşında şehit düştü.
Sancağı Selim taşıyordu. Eli kesildiğinde Müslümanlar geri çekildi. Ebû Huzeyfe ona haykırdı: "Ey Selim, Kur'an'la ne yaptın?" — dayanmasını teşvik ederek. Bunlar neredeyse son sözleriydi.
Yemâme savaşı Kur'an hafızları arasında o kadar çok can aldı ki Ebû Bekir döneminde Kur'an'ın ilk derlenmesine yol açtı.
📚 Buhari • İbn Hişam Siyeri
Ebû Huzeyfe'nin azatlısı Selim
Selim, Ebû Huzeyfe tarafından azat edilen ve onun evlat edindiği, Fars asıllı bir azatlıydı. Peygamber ﷺ'in Kur'an öğretmek üzere açıkça adını andığı dört kişiden biri oldu.
Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Kur'an'ı dört kişiden öğrenin: Abdullah b. Mes'ûd, Ebû Huzeyfe'nin azatlısı Selim, Muâz b. Cebel ve Übey b. Ka'b."
Bu hadis dikkat çekicidir: Selim azatlı bir köleydi, doğuştan Arap değildi, Kureyşli değildi. Dört kişi arasında ilk o anıldı. Bu, Kur'an'a hâkimiyetin doğum veya soy farklarını sildiğini gösterir.
Okuyuşu güzelliği ve kesinliğiyle tanınırdı. Mekke'den hicret etmiş ashap ondan öğrenmek için Medine'ye yolculuk yaptı.
Ömer b. Hattâb, vefatından kısa süre önce, ölümüne hayıflanarak şöyle dedi: "Selim hâlâ hayatta olsaydı, onu hilafet için anmakta hiç tereddüt etmezdim." Halife Ömer'in Arap olmayan bir azatlı hakkındaki bu şehadeti, İslam tarihinin en çarpıcılarından biridir.
632'de Yemâme'de, eli kesildikten sonra bile sancağı tutarak, Ebû Huzeyfe ile birlikte şehit düştü.
Hikâyesi kalıcı bir derstir: İslam'da asalet, soyla değil, Kur'an bilgisi ve dürüstlükle ölçülür.
📚 Buhârî no. 3758 • Müslim
Hafsa bint Ömer
Hafsa bint Ömer, halife Ömer b. Hattâb'ın kızıydı. İlk eşi Huneys b. Huzâfe'nin Bedir savaşından sonra yaralarından ölmesinin ardından Peygamber ﷺ ile evlendi.
Güçlü karakteriyle — babasından gelen bir özellik — ve namaza ve oruca bağlılığıyla tanınırdı.
Peygamber ﷺ ona eşleri arasında şerefli bir yer verdi. Cebrâil ona şöyle dedi: "Hafsa çok oruç tutan ve çok namaz kılan biridir. Cennette de senin eşin olacaktır."
İslam tarihindeki en önemli rolü, ilk yazılı Mushaf'ın muhafızı olmaktı. Kur'an'ın Ebû Bekir döneminde derlenmesinden sonra, asıl nüsha Ebû Bekir'e, sonra Ömer'e, babasının vefatından sonra da Hafsa'ya emanet edildi. Osman'ın Kur'an'ın resmî nüshalarını çoğaltıp imparatorluğun her yerine dağıttırdığı, onun evinde saklanan bu nüshaydı.
Aynı zamanda okuma yazma bilen bir kadındı — o dönemde nadir bir şey.
665'te vefat etti; İslam'ın İspanya'dan Afganistan'a yayıldığını görecek kadar yaşamıştı.
İslam tarihindeki yeri eşsizdir: aynı anda Peygamber ﷺ'in eşi, ikinci halifenin kızı ve bize ulaşan mukaddes metnin muhafızıydı.
📚 Buhârî • Müslim • Ebû Dâvûd
Ebû Bekir b. Abdurrahman
Ebû Bekir b. Abdurrahman, büyük sahâbî Abdurrahman b. Avf'ın oğluydu. Olağanüstü zühdü ve ibadete ayırdığı zaman nedeniyle "Râhibü Kureyş" — Kureyş'in Rahibi — diye anıldı.
Sık sık oruç tutar, geceleri namaz kılar ve ailesinin zenginliğine rağmen çok sade yaşardı.
Peygamber ﷺ'in doğrudan ashabının vefatından sonra topluluğun hukuki başvuru kaynağını oluşturan Medine'nin yedi büyük fakihinden — "Fukahâ-i Seb'a" — biri oldu.
Fıkıh — İslam hukuku — bilgisi Medine'nin en sağlamlarından biri olarak kabul edildi. Karmaşık meseleleri çağdaşlarının hayranlıkla izlediği bir kesinlikle çözerdi.
Ömrünün sonuna doğru gözlerini kaybetti ama ders vermeye ve fetva vermeye devam etti. Öğrencileri öğrenmek için evine geldi.
Hikâyesi, sahâbenin çoğu zaman unutulan önemli bir yönünü temsil eder: savaşçıların ve büyük siyasetçilerin ötesinde, bütün hayatlarını ilme, öğretmeye ve İslam fıkhının korunmasına vermiş ashap ve oğulları da vardı.
Hicretin yaklaşık 94. yılında — Miladi yaklaşık 712'de — vefat etti.
📚 Siyer • Tabakât İbn Sa'd
Ebû Dücâne el-Ensârî
Ebû Dücâne — Simâk b. Harâşe — olağanüstü cesareti ve gösterişli savaş tarzıyla tanınan Medineli bir Ensâr savaşçısıydı.
Uhud savaşında Peygamber ﷺ bir kılıç kaldırdı ve sordu: "Bu kılıcı hakkıyla kim alacak?" Ashap ayağa kalktı. Peygamber ﷺ tereddüt etti. Ebû Dücâne: "Hakkı nedir, ey Allah'ın Peygamberi?" dedi. Şöyle buyurdu: "Eğilene kadar onunla vurmak."
Ebû Dücâne: "Onu hakkıyla alıyorum" dedi. Peygamber ﷺ ona verdi.
Başında kırmızı bir bantla saflardan çıktı — ölümüne cesaretin bir işareti — ve saflar arasında çalımlı bir yürüyüşle yürümeye başladı.
Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Bu, Allah'ın bu durum dışında hoşlanmadığı bir yürüyüştür."
O gün Ebû Dücâne öyle bir öfkeyle savaştı ki düşman ondan kaçtı. Oklar yağmur gibi yağdığında Peygamber ﷺ'i kendi bedeniyle korudu, okları sırtına yiyerek kıpırdamadı.
Fiziksel cesareti derin bir tevazuyla birlikteydi. Bir keresinde şöyle dedi: "Övündüğüm yalnızca üç şey var: beni ilgilendirmeyen şeyden söz etmem, kalbim hiçbir Müslümana karşı kin taşımaz ve hiçbir yemeği birini paylaşmaya davet etmeden yemedim."
📚 Müslim • İbn Hişâm Siyeri
Peygamber Muhammed ﷺ'in ashabı — Sahâbîler
Sahâbîler (صحابة), Peygamber Muhammed ﷺ ile sohbet etmiş ve ona iman etmiş ashaptır. 50 biyografileri, bütün Müslümanlar için iman, fedakârlık ve bağlılık örneğidir. İlk dört halife — Ebû Bekir es-Sıddîk, Ömer b. Hattâb, Osman b. Affân ve Ali b. Ebî Tâlib — Hulefâ-i Râşidîn (doğru yolda olan halifeler) olarak bilinir.
En ünlü ashap arasında: İslam'ın ilk müezzini, imanı uğruna işkence altında şehit olan Bilâl b. Rebâh. Binlerce hadis aktaran, ümmetin en büyük âlimi Âişe bint Ebî Bekir. İlk eş ve ilk mümin Hatice bint Huveylid. Bütün savaşlarında yenilmemiş Allah'ın Kılıcı Hâlid b. Velîd. 5000'den fazla hadis rivayet ederek hadislerin en büyük râvisi olan Ebû Hureyre.
Her sahâbînin eksiksiz biyografilerini ve hadislerini Muslim Alim uygulamasında bulun. Ayrıca peygamberler tarihini, hadislerden alınan İslami hikâyeleri ve Kur'an'daki kavimleri keşfedin.
Okumaya devam edin
Peygamberler bölümünün tamamıMerak ediyor olabilirsiniz…
Sahâbîler kimlerdir?
Sahâbîler, yani ashap, Peygamber Muhammed ﷺ ile karşılaşmış, ona iman etmiş ve Müslüman olarak ölmüş kadın ve erkeklerdir. Kur'an'ı ve hadisleri sonraki nesillere aktardılar. Müslümanlar saygı göstergesi olarak adlarının ardından radiyallahu anhu, yani Allah ondan razı olsun, derler.
İslam'ı ilk kabul eden kimdir?
Peygamber ﷺ'in eşi Hatice bint Huveylid, erkeklerden hiçbirinden önce onun risaletine ilk inanan kişidir. Yetişkin erkeklerden İslam'ı ilk kabul eden, bir an bile tereddüt etmeyen Ebû Bekir es-Sıddîk'tır. O sırada yaklaşık on yaşında olan Ali b. Ebî Tâlib ise Müslüman olan ilk çocuktur.
Dört râşid halife kimlerdir?
Dört büyük halife (el-Hulefâü'r-Râşidûn), Peygamber ﷺ'in vefatından sonra Müslüman topluluğa önderlik eden ashaptır: Ebû Bekir es-Sıddîk, el-Fârûk diye anılan Ömer b. Hattâb, Zinnûreyn diye anılan Osman b. Affân ve Ali b. Ebî Tâlib. Dördü de cennetle müjdelenen on sahâbî arasındadır.
Hangi sahâbî en çok hadis rivayet etmiştir?
Hicretin 7. yılında, yani Peygamber ﷺ'in vefatından yalnızca üç yıl önce Müslüman olan Ebû Hureyre, en çok hadis aktaran sahâbîdir: 5000'den fazla. Bütün zamanını Peygamber ﷺ'e verdiğini, diğerlerinin ise ticaretle veya topraklarıyla meşgul olduğunu anlatmıştır. Âişe ve İbn Abbâs da önemli kaynaklardır.
Peygamber ﷺ'in ashabı arasında hangi kadınlar vardır?
Peygamber ﷺ'in kadın ashabı arasında ilk Müslüman olan Hatice, fıkıh ve hadis konularında daha yaşlı sahâbîleri düzelten bir âlime olan Âişe bint Ebî Bekir ve Ömer'in kız kardeşi, imanı onun Müslüman olmasına vesile olan Fâtıma bint Hattâb gibi büyük şahsiyetler vardır. Peygamber ﷺ'in eşleri Mü'minlerin Anneleri unvanını taşır.
İslam hakkındaki bilginizi sınayın
3 soru, ardından dilediğiniz kadar yeni tur.
Sorular yükleniyor…





